In de voorbije jaren is ongeveer 110.000 ton elektrisch en elektronisch afval per jaar ingezameld in België. Dat komt neer op 10 kg per inwoner. Het plaatst België helemaal bovenaan het klassement – een goede leerling, samen met de Scandinavische landen.

Deze cijfers veranderen niet, maar de aard van het elektrisch en elektronisch afval en van weggegooide toestellen evolueert wel. Er zijn minder zware televisies en meer kleine toestellen. Zoals de gsm’s. Volgens de KWB (de Kristelijke Werknemersbeweging), die zich verenigd heeft met Recupel voor een aantal gemeenschappelijke acties, bewaart een Belgisch gezin gemiddeld twee tot vier ongebruikte telefoons. Deze toestellen zijn echte goudmijnen: ze bevatten effectief goud, zilver, koper en nog 27 andere metalen. Deze natuurlijke hulpbronnen worden alsmaar zeldzamer, terwijl de vraag ernaar blijft stijgen. Maar terwijl de nieuwe generatie smartphones de voorgaande vervangt in luttele maanden tijd, wordt maar 3 procent van de gsm’s wereldwijd gerecycleerd …

Ambitieuze doelstellingen

“Iedereen is betrokken partij, zowel particulieren als bedrijven. En al is België een goede leerling, dan zijn toch nog inspanningen nodig om de objectieven te bereiken van de Europese richtlijn 2012/19/UE, die tegen eind 2016 mikt op een inzameling van 45% van het elektro-afval dat een jaar eerder op de markt is gekomen en van 65% tegen 2019, terwijl we eind 2014 op 38% zaten”, zegt Bruno Fierens, woordvoerder van Recupel. “De richtlijn schrijft ook een grotere verantwoordelijkheid voor de producenten voor. Zij zullen op termijn instaan voor de financiering van de inzameling, de behandeling, de valorisatie en de eliminatie, met respect voor het milieu, van alle elektronische afval dat na 13 augustus 2005 op de markt is gekomen.

Volgens de wet is elke onderneming die een elektrisch of elektronisch apparaat op de Belgische markt brengt verplicht om het terug te nemen aan het einde van zijn levensduur; de onderneming is verantwoordelijk voor het terugnemen, het transport en de recyclage van het apparaat wanneer de gebruiker er zich van ontdoet. Sinds 2001 neemt Recupel over heel België de inzameling op zich van elektrische en elektronische toestellen. De lidgelden van Recupel worden gebruikt voor het organiseren van de ophaling, het transport en de recyclage van het afval, voor de sensibilisering van de consumenten en om controles en audits uit te voeren.

Recupel verveelvoudigt zijn acties

Recupel on Tour PRO, de campagne van Recupel in 2015 bij Belgische industriezones en zakencentra, heeft geleid tot de inzameling, gespreid over 31 acties, van 52 ton gebruikte elektro. Dat komt neer op ongeveer 7.000 oude apparaten zoals printers, computers en schermen. De campagne werd door Recupel gevoerd in samenwerking met de leden van de Federatie van de Verenigingen voor Milieubeheer en van de Belgische Confederatie voor Recuperatie.

Het concept van Recupel on Tour is niet nieuw: Recupel organiseerde drie jaar na mekaar lokale inzamelingsacties in Belgische steden en gemeenten om de bewoners de kans te geven om op een makkelijke manier van hun oude elektrospullen af te geraken. In 2015 en dankzij Recupel on Tour PRO, is de actieradius uitgebreid tot de industriezones en de zakencentra. Het gebeurt namelijk vaak dat oude toestellen zoals printers en computers vergeten worden in kasten of kelders van bedrijven. Recupel wil continu innoveren en werkt op een doelgerichte manier in de acties voor inzameling en sensibilisering. In 2016 zijn onder meer acties voorzien die zich specifiek richten op studenten.

Onze opdracht houdt ook in dat we anticiperen”, zegt Bruno Fierens. “Zo moeten we vandaag de impact al voorzien van verbonden objecten en, algemeen gesteld, van de impact van het internet der dingen. Deze markt explodeert. Wat te doen met elektroafval dat net zo goed in een paar sportschoenen kan zitten of in een kledingstuk? Wie zal dat recupereren? Dat is een van onze rollen: nadenken, oplossingen voorstellen aan de industriëlen, de professionele organisaties en de overheden.

Wat met de e-commerce?

Nog een onderwerp om over na te denken: het terugnemen van elektrotoestellen die werden gekocht via een site voor e-commerce. “Ik ben een fietser. Ik heb net op een Britse site een helm gekocht met een geïncorporeerd LED-licht. Wat doe ik dan met een stuk uitrusting dat uit het buitenland komt, waarbij de vervoerder zich niet verantwoordelijk voelt om het terug te nemen?”

Vandaar het belang van “Recyclagepunten”, die mikken op kleine elektro en lampen. Er zijn er momenteel 1700. Dat is goed, maar niet genoeg. Het aantal moet verveelvoudigd worden. “Mensen bewaren thuis vaak oude toestellen, terwijl ze weten dat ze die nooit meer zullen gebruiken of dat ze defect zijn. De nabijheid van een Recyclagepunt kan daar iets aan doen: als een winkel waar mensen regelmatig komen over een recyclagepunt beschikt, zal hen dat stimuleren om er hun gebruikte toestellen te deponeren”, zegt de woordvoerder. Dit is in het belang van iedereen. Uit een onderzoek van GfK is gebleken dat een recyclagepunt in een winkel het aantal klanten kan doen toenemen: één klant op twee doet liever zijn boodschappen in een winkel met een recyclagepunt.

De vzw heeft nog werk voor de boeg. Het volstaat niet meer om tot de goede leerlingen te behoren. Bruno Fierens besluit: “Het aantal elektronische voorwerpen waar we dagelijks gebruik van maken, neemt alleen maar toe. Het elektronische en elektrische afval vormen de categorie van afval die het snelst toeneemt. Laten we samen onze maatschappelijke verantwoordelijkheid opnemen!